Τρίτη 13 Φεβρουαρίου 2024

Στο "Άρδην" που κυκλοφορεί: Φώτης Κόντογλου, Το Ευαγγέλιο της Απλότητας

 


Μάριος Νοβακόπουλος

Πολλές υπήρξαν οι αρετές του Φώτη Κόντογλου, που τον κατατάσσουν στα ωραία, φωτεινά πρότυπα του νεοελληνικού πολιτισμού. Το ζωγραφικό του ταλέντο, με το οποίο σχεδόν μοναχός αντιπάλεψε την έκλειψη της ζωντανής βυζαντινής μας τέχνης. Η λογοτεχνική του δεινότητα, που τον κατέστησε πρωτοπόρο του μοντερνισμού στον ελληνικό μεσοπόλεμο, όσο και μεγάλο μάστορα στην παράδοση του παραμυθιού, της αγιολογίας, ως και της, περιφρονημένης λαϊκής χρονογραφίας. Ο αδαμάντινος χαρακτήρας, η υπομονή με την οποία αντιμετώπισε μύριες καταστροφές, τον αιματηρό ξεριζωμό από το αγαπημένο του Αϊβαλί, τις κακουχίες της Κατοχής, την περιθωριοποίηση και τον αποκλεισμό από τους κατεστημένους κύκλους.  Τα γραπτά του, διηγήματα, άρθρα, βίοι αγίων και βιογραφίες πειρατών και κονκισταδόρων, διακρίνονται όλα από μία λεπτή ιδιότητα, η οποία είναι τόσο συνυφασμένη με την μορφή τους που μπορεί να μας διαφύγει. Τούτη η αρετή είναι η απλότητα.

Στο ΑΡΔΗΝ, Φεβρουάριος-Μάρτιος 2024 (τ.128) που κυκλοφορεί.

Στη "Στρατ. Ιστορία" που κυκλοφορεί: Ο Στρατηγός στα Βυζαντινά στρατιωτικά εγχειρίδια - Η θέση του πολεμικού ηγέτη στο Βυζάντιο

 

Μάριος Νοβακόπουλος

Από τον Βελισάριο ως τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, η Βυζαντινή ιστορία είναι κατάστικτη από τους αγώνες μεγάλων στρατιωτικών ηγετών.  Όσο τους χώριζαν οι αιώνες, τόσο τους ένωνε ένας κοινός «πολεμικός πολιτισμός», ο οποίος αποτυπωνόταν στα βυζαντινά βιβλία της στρατιωτικής τέχνης.  Ανάμεσα σε οδηγίες για κάθε πτυχή του πολέμου, από την κατασκοπία μέχρι τις πολιορκίες, ξεχωρίζουν οι συμβουλές για τον ιδανικό στρατηγό.  Το ήθος και η ανατροφή του στρατιωτικού αρχηγού, η εκπαίδευσή του και η συμπεριφορά του προς τους άνδρες του ήταν πρώτη μέριμνα της βυζαντινής στρατηγικής, η οποία αναγνώριζε πως από αυτά εξαρτιόταν η ίδια η επιβίωση της αυτοκρατορίας.

Στην ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Φεβρουαρίου 2024 (τ. 318) που κυκλοφορεί.

Κυριακή 11 Φεβρουαρίου 2024

Αναζητώντας το κλειδί της Ιστορίας (Βιβλιοπαρουσίαση)


Μάριος Νοβακόπουλος 

Το ερώτημα «που πηγαίνουμε» εκφέρεται είτε σε ώρες μεγάλης ενεργητικότητας – καθώς αναζητούμε νέους χώρους να κατακτήσουμε – είτε κρίσης και αποπροσανατολισμού, όταν το φως του φανού αδυνατίζει και ο ταξιδιώτης διστάζει και φοβάται. Έτσι και το ζήτημα εάν η ιστορία, τούτο το άθροισμα ανθρώπινων πράξεων μικρών και μεγάλων, έχει κάποιο νόημα ή συνοχή, και εάν μπορεί να διακριθεί μία συγκεκριμένη κατεύθυνσή της, ερευνάται με την πρόδηλη ή αφανή επιρροή των αξιών και των περιστάσεων της εποχής. Η σημερινή συγκυρία του δυτικού κόσμου, ξεκινώντας από την διάψευση της μεταψυχροπολεμικής ευφορίας και την τρομοκρατία, μέχρι την τεχνολογική αλλαγή και την ανασφάλεια που έφερε η πανδημία και οι πρόσφατοι πόλεμοι, βρίθει ονειρικών ελπίδων και αποκαλυπτικού τρόμου. Είναι δηλαδή, ο καταλληλότερος ίσως καιρός για να ανθήσει η φιλοσοφία της ιστορίας.

Δευτέρα 15 Ιανουαρίου 2024

Προσωπικό κανάλι μου στο YouTube - Marios Reads

 

Προς τι η δημιουργία ενός προσωπικού καναλιού εκ του μηδενός, από τη στιγμή που υπάρχει η έτοιμη και αναγνωρίσιμη πλατφόρμα του Cognosco Team;

Η απάντηση δεν είναι απλή ούτε εύκολη. Ένας δίαυλος στο διαδίκτυο αποτελεί μέσο έκφρασης, κοινοποίησης των ιδεών, των ανησυχιών και κάθε τι του ωραίου και ενδιαφέροντος που θέλει να μοιραστεί κανείς.  Ομαδικά δημόσια εγχειρήματα όπως το Cognosco έχουν μία αποστολή, έναν συγκεκριμένο χαρακτήρα τον οποίο έχει συνηθίσει το κοινό, καθώς και συντελεστές που δουλεύουν βάσει κάποιων αξιών και ενδιαφερόντων που μοιράζονται.

Ένα προσωπικό κανάλι, όπως αυτό εδώ το προσωπικό ιστολόγιο, εξαρτάται μόνον από τις διαθέσεις του δημιουργού, μπορεί να λειτουργήσει με οποιονδήποτε τρόπο και με κάθε είδους περιεχόμενο, χωρίς τον κίνδυνο να αλλοιωθεί μία κάποια σταθερή, δημόσια φυσιογνωμία, ή να παραξενευτεί το κοινό από τυχόν αλλαγή θεματολογίας. Είναι πιο ελεύθερο, πάλι, να έχει περισσότερο στοχαστικό, αποσπασματικό και αυθόρμητο χαρακτήρα, ενώ μία εκπαιδευτική ιστοσελίδα ή κανάλι έχει κάποιες απαιτήσεις πληρότητας, όσο και εάν έχουν ελαστικοποιηθεί τα κριτήρια στην ψηφιακή εποχή.

Βέβαια, το κανάλι Marios Reads (Ο Μάριος διαβάζει) θα λειτουργεί μέσα στο "οικοσύστημα" του Cognosco Team και των όμορων μέσων, σε συνεννόηση με τους φίλους και συνεργάτες.  Η θεματολογία ακόμα δεν έχει πλήρως καθοριστεί, αλλά το πιθανότερο είναι να περιστρέφεται γύρω από τα ήδη δημόσια ενδιαφέροντά μου: ιστορία, ειδικά βυζαντινή, φιλοσοφία, θρησκεία, διεθνείς σχέσεις. Τουλάχιστον στα πρώτα βήματα θα στηρίζεται στην ανάγνωση αποσπασμάτων από βιβλία τα οποία βρίσκω αξιοσημείωτα, τον σχολιασμό κειμένων, καθώς και την παρουσίαση με την μορφή εκφώνησης παλαιότερων άρθρων και μελετών μου. Η έμφαση στο διάβασμα, την ανάγνωση, το δίχως άλλο συνδέεται με την προσπάθειά μου από το Νοέμβριο του παρελθόντος έτους να διαβάζω περισσότερο και συστηματικότερα, τόσο για την γενική μου καλλιέργεια και αναψυχή, όσο και για τους μελλοντικούς μου - Θεού θέλοντος - σπουδαστικούς και ερευνητικούς στόχους.

Τα πρώτα δύο βίντεο έχουν ήδη ανεβεί. Πρόκειται για: 

Ένα σχόλιο για την φύση της Φιλοσοφίας και γιατί αναφύεται στο τέλος κάθε εποχής, από τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο, και

Μερικές σκέψεις για την παράδοξη ανάπτυξη νέων μυθολογιών, στην υποτίθεται λογική και επιστημονική εποχή μας.

Μετά από τόσα χρόνια στο Cognosco και έπειτα από εκατοντάδες εκπομπές, βίντεο μικρά και μεγάλα, ζωντανές ή μαγνητοσκοπημένες συζητήσεις, καθώς και κάποιες συνεντεύξεις, θα έλεγε κανείς ότι η κίνηση αυτή είναι κάτι πολύ απλό. Κι όμως αναβαλλόταν για πάρα πολύ καιρό. Ίσως διότι τα απολύτως προσωπικά εγχειρήματα είναι γυμνά από την "κάλυψη" και την κοινή μοιρασιά της συστολής και των επιφυλάξεων, που προσφέρουν τα συλλογικά.

Αν κάποιος βρει κάτι άξιο του χρόνου του - και ο χρόνος μας είναι περατός, πολύτιμος και δεν γυρίζει, για να τον σκορπάμε απερίσκεπτα - θα είναι μεγάλη τιμή αν παρακολουθήσει το νέο κανάλι. Όπως και ευχαριστώ όσους έχουν από το 2015 ακολουθήσει αυτό το ιστολόγιο, τότε ενός 20χρονου φοιτητή Παντείου, που ήθελε να μοιραστεί το πάθος του για την ιστορία με τον κόσμο. Ό,τι μου έλειπε και μου λείπει σε γνώση, πάσχιζα και πασχίζω να αντισταθμίζω με την διαρκή θέλησή μου να μάθω, να εξερευνήσω, να ανακαλύψω κάθε μέρα περισσότερα και ομορφότερα πράγματα. Τούτο ελπίζω να φαίνεται σε κάθε δημοσίευσή μου.  Η χαρά αυτής της εξερεύνησης και το συναίσθημα της οικειότητας, όταν νιώθω πως υπάρχουν κι άλλοι άνθρωποι με το ίδιο μεράκι\, είναι και η μεγαλύτερη χαρά τούτου του ταξιδιού. Ευχαριστώ για όλα.


Μυθολογίες για τον Κόσμο που έρχεται: Η επαναμάγευση του μέλλοντος (BINTEO)

 


Κάποτε στον κόσμο κυριαρχούσαν μυστικές δυνάμεις. Επί χιλιετίες, από τον πρώτο καιρό που η ανθρωπότητα ανέπτυξε τις νοητικές, αφηγηματικές και συμβολικές της δυνατότητες, η πραγματικότητα ερμηνευόταν ως ένα βασίλειο συνύπαρξης του ορατού και του αοράτου. Στους ουρανούς και τη γη, σε πηγές, σπήλαια, ζώα και εποχές του χρόνου, δέσποζαν θεοί και δαιμόνια. Μάγοι, ιερείς, αλλά και απλοί άνθρωποι έψαχναν και μετέδιδαν μεθόδους επαφής μεταξύ κόσμων.

Η ίδια η κτίση σχηματιζόταν γύρω από συγκεκριμένους άξονες και σχήματα, αποκαλύπτοντας δομή και νόημα που αφορούσε άμεσα τη ζωή των θνητών. Ισχυρά σύμβολα συσπείρωναν τις ομάδες και υπενθύμιζαν αιώνιες αρχές.

Πέρα από τον ορίζοντα του οικείου, στον χώρο και τις συνθήκες δηλαδή όπου η κάθε κοινότητα δεν είχε γνώση και εποπτεία του περιβάλλοντος, ελλόχευαν πλάσματα απειλητικά και φαινόμενα ομιχλώδη. Εκεί, στα σύνορα του γνωστού και του αγνώστου, του πολιτισμένου κόσμου και των βαρβάρων, της εμπειρίας και της διαίσθησης, γεννιόνταν μύστες και ήρωες, ενώ οι έξωθεν επιρροές αναγνωρίζονταν και αφομοιώνονταν.

ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ

Δευτέρα 8 Ιανουαρίου 2024

Δύο μικρογραφίες της Καρολίγγειας Αναγέννησης

 


ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΎ ΠΝΕΎΜΑΤΟΣ, τ. 1, κεφ. 8

"Δεν πρέπει όμως να σταθούμε μόνο στα μωσαϊκά που φτιάχτηκαν - είτε στη Ρώμη είτε στην Ορλεάνη - στις πρώτες δύο δεκαετίες του Θ' αιώνα. Χαρακτηριστικές εκδηλώσεις βαθύτερης πνευματικής πνοής σημειώθηκαν στους ίδιους εκείνους χρόνους και στην τέχνη της μικρογραφίας, στην εικονογράφηση ιερών χειρογράφων.

Ο Γκόμπριχ (E.H. Gombrich) συγκρίνει μ' έναν εξαιρετικά λεπτό τρόπο - που τον κάνει να μπαίνει στο πνευματικό νόημα των διαφορών που υπάρχουν μεταξύ τους - δύο έξοχες μικρογραφίες που παρασταίνουν, με πρότυπο χωρίς άλλο μια παλαιότερη Βυζαντινή ή επηρεασμένη από το Βυζάντιο ιταλική μινιατούρα, τον μαθητή του Ιησού Ματθαίο την ώρα που, καθιστός, γράφει το Ευαγγέλιο.

Τετάρτη 3 Ιανουαρίου 2024

Σαράντος Καργάκος: Το Βυζαντινό Ναυτικό (βιβλιοπαρουσίαση)

Μάριος Νοβακόπουλος*

Σαράντος Ι. Καργάκος, Το Βυζαντινό Ναυτικό: Η επίδραση της θαλάσσιας ισχύος στην ακμή και την πτώση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, εκδόσεις Ι. Σιδέρης, Αθήνα 2007, 173 σελ. (κυκλοφόρησε με την εφημερίδα Παραπολιτικά).

Το βιβλίο του σημαντικού Έλληνα φιλολόγου Σαράντου Καργάκου, Το Βυζαντινό Ναυτικό, προέρχεται από διαλέξεις τις οποίες έδωσε στην Σχολή Πολέμου του Πολεμικού Ναυτικού, το 1991.  Πέρα από το εμφανές της χρησιμότητας του αντικειμένου για τους σπουδαστές της σχολής, η σημασία του σύντομου αυτού έργου επαυξάνεται λόγω της – ως και σήμερα – σχετικής σπανιότητας μελετών για το εν λόγω θέμα.  Όπως ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει, το Βυζαντινό ναυτικό παραμένει «terra incognita» για τους περισσότερους, ακόμη και βυζαντινολόγους.[1]  Οι ειδικές εργασίες ήταν (και ως ενός σημείου παραμένουν) λίγες.[2]  Τα περισσότερα έργα γενικής βυζαντινής ιστορίας το αγνοούν ή κάνουν μόνο μία επιδερμική αναφορά.

Ο Σ. Καργάκος τονίζει πως η σταδιακή παραμέληση και διάλυση του Βυζαντινού ναυτικού υπήρξε βαρύνων παράγων στην τελική παρακμή και πτώση της αυτοκρατορίας.  Επικαλείται την μαρτυρία Βυζαντινών συγγραφέων, όπως του Κεκαυμένου[3]Τὸν στόλον αγωνίζου πάντοτε ἀκμάζειν καὶ ἔχειν αὐτὸν ἀνελλιπῆ∙ ὁ γὰρ στόλος ἐστὶν ἡ δόξα τῆς Ῥωμανίας»),[4] ενώ δις παραθέτει απόσπασμα από την ιστορία του Νικηφόρου Γρηγορά, ο οποίος τον 14ο αιώνα δήλωνε πως «Οὐδὲ γὰρ ἦν οὔτε Λατίνους οὕτω κατὰ Ῥωμαίων θρασύνεσθαι, οὔτε ψάμμον θαλάσσης θεάσασθαι Τούρκους ποτέ, τῆς ναυτικῆς τῶν Ῥωμαίων δυνάμεως θαλασσοκρατούσης ὡς πρότερον».[5]

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ

Πόσο ελληνική ήταν η βυζαντινή Μικρά Ασία; Εθνογραφική ανάλυση

Γράφει ο Μάριος Νοβακόπουλος* Η Μικρά Ασία είναι χώρος με κολοσσιαίο βάρος για τον ιστορικό Ελληνισμό και κυριαρχεί στο φαντασια...