Το τυρί το βλέπεις. Την φάκα, δεν την βλέπεις;

 

Μιας και έχουν οι πάντες μια τοποθέτηση να κάνουν για την ομιλία Ρούμπιο στην Πνύκα, θέλω να σχολιάσω κάτι, σχετικά με την όψιμη εθνική ανάταση, σε κάθε εξ Εσπερίας έπαινο για την προσφορά και την διαχρονική οφειλή στην αραχαιότητα.

«Κι οι Ολλανδοί το ξέρουν»: Ένα ποίημα του Κίπλινγκ για μια ντροπιαστική ήττα της Αγγλίας

Γράφει ο Μάριος Νοβακόπουλος

Ο δρόμος της Αγγλίας από ένα αδύναμο, σπαρασσόμενο μεσαιωνικό βασίλειο  προς τον θρόνο της θαλάσσιας κοσμοκρατορίας δεν ήταν ούτε εύκολος ούτε ευθύς.  Η Αγγλία χρειάστηκε να ανταγωνιστεί τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές δυνάμεις, για να εξασφαλίσει την ασφάλειά των πατρίων εδαφών της πρώτα, και ύστερα να αναπτύξει μία αποικιακή αυτοκρατορία που θα έλεγχε το παγκόσμιο εμπόριο.  Πολύ γνωστοί είναι οι πόλεμοι της προτεσταντικής Αγγλίας με τις καθολικές δυνάμεις της Ισπανίας και της Γαλλίας, η απόκρουση της Ισπανικής Αρμάδας το 1588 και οι διαδοχικοί πόλεμοι με τον Λουδοβίκο ΙΔ’, τον διάσημο βασιλιά – ήλιο.  Η συντριβή του στόλου του Ναπολέοντα στο Αμπουκίρ (1798) και στο Τραφάλγκαρ (1805) από τον λόρδο Νέλσωνα κατέστησαν τη βρετανική θαλασσοκρατία αδιαμφισβήτητη, και έτσι θα έμενε ως τον Β’  Παγκόσμιο Πόλεμο.

Μουσική ενάντια στο σύγχρονο κόσμο: Λυκόσχημος Αμνός

Μουσική ενάντια στο σύγχρονο κόσμο

Αρτέμης – «Λυκόσχημος Αμνός»

Εἶν' ὁ Λυκόσχημος Ἀμνός, ὁ πράκτωρ τοῦ φωτός,
αὐτὸς ποὺ εἶναι ἐντὸς τοῦ κόσμου καὶ συγχρόνως ἐκτός.

Μέσα στὴν περιοχὴ τῆς βοώσας σιωπῆς.
Ὁ ἀφανής, ἐργάτης τῆς ἀρετῆς.
Εἶν' ἡ πνευματικὴ ἀναφορά, μέσα στὴ φθορά,
ἡ εὐωδία τοῦ μύρου, στὴ δυσώδη ἀποφορά.

Φορᾶ τοῦ λύκου τὴ δορά· αὐτὴ εἶναι ἡ στολή του!

προσηλωμένος σταθερὰ στὴν ἀποστολή του!

Σὲ στάσιμη κίνηση καὶ ἀεικίνητη στάση.

Πίσω ἀπὸ τὶς ἐχθρικὲς γραμμὲς καλεῖται νὰ δράσει.

Ἐθελοντὴς στὸν πόλεμο κατὰ τοῦ Matrix,

ἀπ' ὅταν πρωτοσήμανε ἡ χρυσόφωνη σάλπιγξ!

Ἄγρυπνος φρουρός, ἐξ ὄρθρου ἄχρι νυκτός,

ὁ ἀληθινός, ὁ ὄντως πολεμιστὴς τοῦ φωτός.

Σαμποτὲρ πνευματικός, μὲ σοφίαν ἐξ ὕψους,

γκρεμιστὴς τῶν τεχνασμάτων τοῦ κήτους!

Χάος ὁλόγυρα, βαβελικὴ ἀτμόσφαιρα, κι αὐτὸς

κρατᾶ τῆς ἱερῆς παράδοσης τὰ ζώπυρα.

Ἀπαστράπτων σάπφειρος στὸν βόρβορο,

ἱστάμενος μέσα στὸν γενικότερο ὄλεθρο.

Τὴ βιοτή του καὶ τὸ ἦθος, δὲν ὑποψιάζεται

Μουσική ενάντια στο σύγχρονο κόσμο: Αρχαία Τάξη Πραγμάτων

Μουσική ενάντια στο σύγχρονο κόσμο

Αρτέμης – «Αρχαία Τάξη Πραγμάτων»

«Ἀρχαία» καλεῖται κι ὅμως εἶναι τό μέλλον.

Τό σύστημα πού ἀναγνωρίζει, αὐτό τῶν Ἀγγέλων.
Κακίας ριζοτόμος, ἀρετῆς φυτοκόμος,
ὁ Νόμος τοῦ Φωτός, ἀλαστόρων ὁ τρόμος!
Στύλος ἀκλόνητος μέσα στήν πτώση.
Αὐτή πού θά σώσει καί θά δώσει τήν ὤση.

Βακτηρία ἀπερίτρεπτη, μέσα στό χάος,
φάρος τηλαυγής, ὑπερκόσμιον φάος!
Αὐτή ἀγρυπνεῖ ὅταν ὁ κόσμος καθεύδει,

Μουσική ενάντια στο σύγχρονο κόσμο: Αιμορροούσα

Μουσική ενάντια στο σύγχρονο κόσμο

Αρτέμης – «Αιμορροούσα»

Τα πλήθη άπαντα, λατρεύουνε τον πρώτο δράκοντα

δένδρα άκαρπα, δις αποθανόντα

άτομα ευάλωτα σε τεχνάσματα από σύγχρονους γόητες

παρασύρονται, βαδίζουν ατραπούς ευώνυμες

Δεμένοι στο ζυγό του θανάτου, καθεύδουνε εντός του τάφου εν ζωή ακόμη όντες

Κηλιδωμένοι των ψυχών οι χιτώνες, ακόπαστοι στροβιλισμοί μέσα σε πορνικούς κυκεώνες

Με τις γόικες εικόνες, εμμονές

Μάταιες έριδες και άσκοπες μέριμνες

Υπάρξεις παγερές σαν κούκλες κέρινες

Θεραπαινίδες και θεράποντες σε δαίμονες

Μουσική ενάντια στο σύγχρονο κόσμο: Αρτέμης (TXC/AE)

Η πάλη ενάντια στη σημερινή λαίλαπα της απαξίωσης και ισοπέδωσης των πάντων, του μηδενισμού και του υλιστικού σκοταδισμού, γίνεται με πολλούς τρόπους.  Γίνεται με την πέννα και το πληκτρολόγιο, στο διαδίκτυο, το περιοδικό και την εφημερίδα, γίνεται με τη δράση στην κοινωνία, στο δρόμο, τη διαδήλωση, την παρέα, γίνεται με την ενημέρωση και τη μαχητική υπεράσπιση των ιδεών, το διάλογο και τη συζήτηση.  Γίνεται όμως, και με την τέχνη.  Η τέχνη πάντα ήταν ένα από τα πιο ισχυρά μέσα διάδοσης ιδεών, αισθητικών, ηθικών, πολιτικών.  Η μορφή της, η θεματολογία της, το ύφος της, τα πρότυπα που προβάλει και εναγκαλίζεται, μπορούν να αποδειχθούν πολύ ισχυρότερα από τον λόγο.  Όπως για κάθε κοινωνική και ιδεολογική τάση, έτσι για την πάλη της έλλογης παράδοσης η τέχνη, η μουσική, ο κινηματογράφος, η ζωγραφική μπορούν να γίνουν εργαλεία αφύπνισης, λαμπάδες που πυρπολούν τις ψυχές.

Εδώ θα γίνει αφιέρωμα σε έναν Έλληνα καλλιτέχνη.  Ο λόγος για έναν από τους πρωτεργάτες του ελληνικού hip hop με σταδιοδρομία άνω των 20 ετών, τον Αρτέμη Φανουργιάκη ή (επί το καλλιτεχνικότερο) Νεοραψωδό. 

Γιατί ο Μεσαίωνας δεν ήταν σκοτεινή εποχή

Γράφει ο Μάριος Νοβακόπουλος*

Πως να συκοφαντήσεις χίλια χρόνια ιστορία

Στη συνείδηση της συντριπτικής πλειοψηφίας των ανθρώπων, δεν υπάρχει ιστορική εποχή τόσο παρεξηγημένη και περιθωριοποιημένη όσο ο Μεσαίωνας.  Η αντίληψη αυτή, παρ” ότι τις τελευταίες δεκαετίες έχει χάσει έδαφος στον ακαδημαϊκό χώρο, στο ευρύ κοινωνικό πεδίο ζει και βασιλεύει ως μία ολοκληρωτική απαξίωση στην ιστορία των ανθρώπων του Μεσαίωνα και τη συμβολή τους στην πρόοδο και την εξέλιξη του πολιτισμού.  Μία υπερχιλιετής περίοδος (476-1485) απορρίπτεται συλλήβδην ως καιρός οπισθοδρόμησης, όπου τίποτε δεν ανθούσε πέρα από τη βία και το φανατισμό, τη δεισιδαιμονία και τη δυστυχία.  Απεικονίζεται ως η εποχή που η ανθρωπότητα πάγωσε και εξαχρειώθηκε σε εξαιρετικά πρωτόγονα επίπεδα, που κάθε τι καλό έσβησε, μέχρι να έρθει η Αναγέννηση.

Γιατί όμως υφίσταται αυτή η αντίληψη;

Η πρώτη απάντηση προέρχεται από την παρατήρηση της ιστορικής πραγματικότητας.  Διότι, αλήθεια, ο Μεσαίωνας είχε πάρα πολλά σκοτεινά σημεία.  Συγκεκριμένα, συγκρινόμενος με τη ρωμαϊκή εποχή, ο δυτικοευρωπαϊκός Μεσαίωνας μοιάζει πολιτικά υποδεέστερος και κοινωνικοοικονομικά υπανάπτυκτος:  εδαφική πολυδιάσπαση σε διαρκώς αντιμαχόμενα κρατίδια, παρακμή των πόλεων και του αστικού πολιτισμού, νέκρωση του εμπορίου, επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης, μικρή επιστημονική πρόοδος, όλα αυτά ήταν φαινόμενα ενδημικά σε πολλές περιοχές και για μεγάλο χρονικό διάστημα.  Ο όρος “σκοτεινοί χρόνοι” μπορούμε να πούμε πως αληθώς ταιριάζει στη Δύση τους πρώτους 3-4 αιώνες, πριν την έλευση του Καρλομάγνου.

Η δεύτερη απάντηση είναι η συστηματική και μακροχρόνια προπαγάνδα εναντίον της μεσαιωνικής ιστορίας από όλους τους μεταγενεστέρους.  Πρόκειται για το τυπικό σύμπλεγμα ανωτερότητας των ανθρώπων σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές.  Οι νέες πολιτικές εξελίξεις, οι κοινωνικοί μετασχηματισμοί και τα διανοητικά ρεύματα μετά τον 15ο αιώνα δημιούργησαν έναν κόσμο πολύ διαφορετικό, ο οποίος ένιωθε την ανάγκη να επιβληθεί επί της μεσαιωνικής ανάμνησης.  Οι βασιλείς συνέκριναν τις συγκεντρωτικές απολυταρχίες τους με τη χαώδη φεουδαρχία και οι αστοί την εκχρηματισμένη εμπορική οικονομία με την αγροτική κοινωνία.  Καθώς ο Μεσαίωνας της Δυτικής Ευρώπης σημαδεύτηκε από την παντοδυναμία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, οι Διαμαρτυρόμενοι Μεταρρυθμιστές τον περιέγραψαν με τα μελανότερα δυνατά χρώματα.  Ύστερα οι Διαφωτιστές εξαπέλυσαν φιλιππικούς κατά της πίστης, της θρησκείας και της μοναρχίας, οδηγώντας σε νέα απαξίωση της μεσαιωνικής ιστορίας.  Η ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα εξιδανικεύθηκε και ο Μεσαίωνας συγκρινόταν διαρκώς με αυτήν ώστε να μειωθεί.

Το πολιτικό πρόβλημα του Ορθοδόξου πολιτισμού τον 21ο αιώνα

Γράφει ο Μάριος Νοβακόπουλος*

Σε μια εποχή πλανητικού μετασχηματισμού, ο ορθόδοξος κόσμος στέκεται διαιρεμένος και αποπροσανατολισμένος ανάμεσα στην παρακμάζουσα αλλά ακόμη κυρίαρχη Δύση και τις ανερχόμενες δυνάμεις του Νότου και της Άπω Ανατολής.  Η κρίση του 20ου αιώνα ανήκει πια στο παρελθόν, όμως οι ξένες εξαρτήσεις, η έλλειψη οράματος, η δημογραφική καχεξία και η αμφιλεγόμενη στάση της Ρωσίας δημιουργεί προβληματισμούς για το μέλλον.

Κατά τη μακρά  του ιστορία ο ορθόδοξος χριστιανισμός, γεννημένος στην ελληνίζουσα λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου και ανεπτυγμένος στο διανοητικό περιβάλλον της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, εξαπλώθηκε σε μια μεγάλη χωρική έκταση από τις νότιες ελλαδικές άκρες ως τις παγωμένες ακτές του βορειοδυτικού Ειρηνικού ωκεανού.  Τα μεταβυζαντινά έθνη της βαλκανικής χερσονήσου και του Καυκάσου, μαζί με την ευαγγελισμένη Ρωσία, αποτέλεσαν τον πολιτικό και πολιτισμικό πυρήνα του χώρου αυτού. 

ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ, ΚΑΘΟΛΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΙΕΡΟΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ

ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  Αντίβαρο 14-11-2017

Ο Ιησούς Χριστός έμεινε γνωστός μεταξύ άλλων για την ηπιότητα και πραότητα του.  Δίδασκε τους μαθητές του να απέχουν από τη βία, να μην εκδικούνται, να συγχωρούν, να μην ανταποδίδουν το κακό.  Είναι τα έργα της ειρήνης και της συμφιλίωσης που αρέσουν στο Θεό, και οι χριστιανοί οφείλουν να εργάζονται, τόσο στην προσωπική όσο και στη δημόσια ζωή, για την ομόνοια, την καλοσύνη και την ευσπλαχνία.  Όταν στη Γεσθημανή ο Πέτρος τραυμάτισε με το μαχαίρι του τον Μάλχο, έναν από το εβραϊκό πλήθος που είχε έρθει να συλλάβει το Χριστό, ο τελευταίος τον θεράπευσε και έλεγξε το μαθητή του «μάχαιραν έδωκας, μάχαιραν λάβης» (η φράση «όποιος σκοτώνει με ξίφος θα πεθάνει με ξίφος» επαναλαμβάνεται συχνά στην Παλαιά Διαθήκη).  

Μέσα από την Τέχνη θα νικήσω το Μηδέν

ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΘΑ ΝΙΚΗΣΩ ΤΟ ΜΗΔΕΝ

(ή "Τέχνης Παραλήρημα')

Του Μάριου Νοβακόπουλου

Ζούμε σε μία εποχή ζωντανή, πολύ ζωντανή.  Εποχή πολύχρωμη, με τεράστια ποικιλία σε κάθε τομέα ανθρώπινης δραστηριότητας.  Και μέσα σε αυτό φυσικά είναι και η τέχνη.

Είναι όμως και εποχή ταυτοχρόνως αφόρητα γκρίζα:  χαώδης μέσα στο μέγεθος και την ασυνταξία της, αποπνικτική μέσα στο ευτελές και το εφήμερο που δοξάζει, χυδαία στην αισθητική και ηθική ευτέλεια.  Εποχή που παίρνει τον άνθρωπο και τον διαστρέφει-τον τραβάει και τον ξεμεριάζει-μέσα στον ατομισμό, τη μαζοποίηση και την αποξένωση.  Και η τέχνη της λοιπόν, με εξαιρέσεις, ακολουθεί αυτό το μοτίβο:  του εφημέρου, του χρησιμοθηρικού, του ευτελούς, αυτού που αποσκοπεί στη γρήγορη, παροξυστική και παροδική συγκίνηση.

Η τάση αυτή συνήθως δεν είναι ικανή να κορέσει τη δίψα του ανθρώπου για τέχνη.  Τέχνη που με τρόπο σεμνό και δωρικό συνεγείρει σκέψεις και πάθη, που μέσα στην εκλέπτυνση της ωθεί την τελειότητα της ανθρώπινης προσπάθειας ή που στον αυθορμητισμό της αντανακλώνται γυμνά και καθαρά τα συναισθήματα.  Υπάρχει η τέχνη η λόγια, η ανώτερη, η «του σαλονιού», αυτή που φτιάχνει ο έμπειρος δεξιοτέχνης.  Είναι και η τέχνη η λαϊκή, βγαλμένη από την καθημερινή παράδοση της κοινωνίας.  Σήμερα, η πρώτη πάσχει (ίσως διότι έβαλε στα σαλόνια ό,τι ταπεινότερο βρήκε στα… αλώνια) και η δεύτερη είναι επισήμως νεκρή.

Η τέχνη-σε αυτήν βάζω και τη μουσική μέσα- έχει δεχθεί άπειρες αναλύσεις και ορισμούς από ανθρώπους ειδήμονες, με υψηλό κριτήριο και μεγάλη πείρα στο μετερίζι της.

Κράτος και Εκκλησία: πρόταση για έναν ιστορικό συμβιβασμό

ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  Res Publica 22-2-2015

Τα τελευταία χρόνια το ζήτημα των σχέσεων μεταξύ του ελληνικού κράτους και της Ορθόδοξης Εκκλησίας έχει έρθει πολλές φορές στην επικαιρότητα.  Η αντιπαράθεση, εξαιρετικά πολωμένη και συναισθηματικά φορτισμένη (όπως όλες σχεδόν στην Ελλάδα), συνοδεύεται από γενικεύσεις, στερεότυπα, υπερβολές και παρεξηγήσεις, και από τις δύο πλευρές.

Από τη μία, η αντεκκλησιαστική τάση, αποτελούμενη κατά κύριο λόγο από αριστερούς και φιλελευθέρους, θεωρεί την ταύτιση κράτους και Εκκλησίας ως απαρχαιωμένη μεσαιωνική πρακτική και επονείδιστο αναχρονισμό.  Χρησιμοποιούν ως σύγκριση τα δυτικοευρωπαϊκά κράτη, τα περισσότερα εκ των οποίων είναι κοσμικά και ουδετερόθρησκα.  Αυτό εντείνεται και από το γεγονός ότι μέγιστο μέρος της διανοητικής ελίτ είναι γαλλοανατεθραμμένο γαλλομαθές, και ως γνωστόν η ουδετερόθρησκη πολιτική της Γαλλίας (laicite) είναι η σκληρότερη της Δύσης (και όπως και τον καιρό του Δραγούμη, «όποιος δεν έχει πάει στο Παρίσι δεν είναι άνθρωπος»).  Η πολυπολιτισμική, πολυθρησκευτική και πολυεθνική κοινωνία που οραματίζονται οι αριστεροί οφείλει να έχει όλες τις θρησκείες ισότιμες χωρίς κανένα προνόμιο για καμία συγκεκριμένη από αυτές.  Δυσφορούν δε για την επιβάρυνση του προϋπολογισμού με τη μισθοδοσία των ιερέων, που «πληρώνονται χωρίς να κάνουν τίποτα» (κατά μια ξεκάθαρα αθεϊστική προσέγγιση).

Η άνοδος των ριζοσπαστικών: η Άιοβα δείχνει το δρόμο

ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  ΑΝΑΛΥΣΕ ΤΟ 9-2-2016

Ο προεκλογικός αγώνας των Ρεπουμπλικανών και Δημοκρατικών υποψηφίων για το χρίσμα της προεδρικής υποψηφιότητας των ΗΠΑ ήταν από οτυς πιο ενδιαφέροντες εδώ και πολύ καιρό. Ο εκκεντρικός πολυδισεκατομμυριούχος Donald Trump κάθε μέρα άφηνε κατάπληκτη την υφήλιο αψηφώντας κάθε ορθόδοξη μέθοδο συμπεριφοράς και ποδοπατώντας κάθε έννοια πολιτικής ευγένειας και αστικής ευγένειας, προκαλώντας τεράστιες αντιπάθειες αλλά και μεγάλη υποστήριξη, αφήνοντας πίσω στις δημοσκοπήσεις τους αντιπάλους του. Στην πλευρά των Δημοκρατικών, η πρώην πρώτη κυρία και υπουργός Εξωτερικός Hillary Clinton έμοιαζε να κάνει περίπατο απέναντι στο γενικά άγνωστο και ίσως αταίριαστο για το αμερικανικό πολιτικό τοπίο, σοσιαλδημοκράτη γερουσιαστή του Βέρμοντ Bernie Sanders.

Ύστερα από μήνες τηλεμαχιών και προγνωστικών, την 1η Φεβρουαρίου ήρθε η στιγμή της αλήθειας για τους μνηστήρες του προεδρικού θώκου. Ως είθισται η πολιτεία της Άιοβα άνοιξε τη διαδικασία. Τα αποτελέσματα ήταν τα εξής: Για τους Ρεπουμπλικανούς, ο Ted Cruz πήρε 27,7%, ο Donald Trump 24,3%, ο Marco Rubio 23,1%, ο Ben Carson 9,3%, ο Rand Paul 4,5%, ο Jeb Bush 2,8% και οι λοιποί κάτω του 2%. Για τους δε Δημοκρατικούς η Hillary Clinton πρώτευσε με 49,9%, ενώ ο Bernie Sanders την ακολουθεί κατά πόδας με 49,6%.

Ρεπουμπλικανοί: ανατροπές και ισορροπίες

Οι εκλογές της Άιοβα ξεκαθάρισαν αρκετά το τοπίο στο πολυπληθές (και πρωτοφανώς πολυπολιτιστικό) “ρόστερ” του Grand Old Party. Ο αγαπημένος του παραδοσιακού κατεστημένου Jeb Bush, αδελφός του George και πρώην κυβερνήτης της Φλόριδα, καταποντίστηκε όπως αναμενόταν, παρά τη στήριοξη του από τη γραφειοκρατία του κόμματος και την τεράστια χρηματοδότηση της εκσταρτείας του με 127 εκατομμύρια δολλάρια. Ο αφροαμερικανός ιατρός Ben Carson φάνηκε να σταθεροποιείται μακράν της κορυφής (επιβεβαιώνοντας το παροδικό πρόσφατης δημοσκοπικής του ανόδου), ενώ ο Rand Paul, γιος του παλαιότερου υποψηφίου προέδρου Ron Paul και εκπρόσωπος των συντηρητικών αντικρατιστών (libertarians) φάνηκε πως δεν έχει ελπίδες επιτυχίας ή υψηλών επιδόσεων, για αυτό και αποσύρθηκε.

Το ενδιαφέρον φυσικά επικεντρώνεται στην κορυφαία τριάδα. Ο μεγάλος νικητής, γερουσιαστής του Texas Ted Cruz βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην προβολή παραδοσιακών, χριστιανικών κοινωνικών αξιών (Νότιος Βαπτιστής ο ίδιος) και παρουσιαζόμενος ως προστάτης τους απέναντι στην πολιτική ορθότητα και την εκκοσμίκευση που προωθεί η αριστερά. Όντας ο συντηρητικότερος των υποψηφίων και με αρκετές “δάφνες” αγώνων ενάντια στην εκκοσμίκευση, ο κουβανικής καταγωγής πολιτικός κέρδισε την ψήφο των ευαγγελικών χριστιανών (64% των ψηφισάντων), των μετρίως πεπαιδευμένων, όσων θεωρούν σημαντικότερα ζητήματα την τρομοκρατία και τις δημόσιες δαπάνες και δίνουν μεγάλη βάση στο αν ο υποψήφιος εκφράζει τις αξίες τους.
Ο Trump είχε καλύτερες επιδόσεις στις μεγάλες ηλικίες, στα χαμηλότερα μορφωτικά επίπεδα, στους ανθρώπους που είχαν από καιρό αποφασίσει τι θα ψηφίσουν και έδιναν μεγάλη βάση στη μετανάστευση. Εκφράζει την ανάγκη πολλών ψηφοφόρων για μια αλλαγή στο πολιτικό σύστημα ενώ ιδιαίτερη γοητεία φάνκε να ασκεί ο ευθύς και επιθετικός λόγος του. Είχε επίσης καλές επιδόσεις στους πιο μετριοπαθείς, κεντρώους ψηφοφόρους ή τους ανεξάρητους-μη παραδοσιακά ρεπουμπλικανούς (αν και σε μία εξαιρετικά συντηρητική πολιτεία όπως η Άιοβα αυτό δεν το βοήθησε πολύ).
Ο, επίσης κουβανικής καταγωγής, γερουσιαστής της Φλόριδα Marco Rubio είναι από τους τρεις πρώτους, ο πιο κοντινός στο “κατεστημένο” (establishment) του κόμματος, όπως και ο πιο επιθετικός σε θέματα εξωτερικής πολιτικής (χαρακτηριστικά, όταν η Τουρκία κατέρριψε το ρωσικό μαχητικ΄οαεροσκάφος στα συριακά σύνορα, κάλεσε το ΝΑΤΟ να την προστατεύσει από τη ρωσική επιθετικότητα [sic]), παράλληλα με αξιόλογη εμπειρία σε δημόσια αξιώματα. Η εκστρατεία και ο λόγος του βρήκαν μεγαλύτερη απήχηση στους αναποφάσιστους της “τελευταίας στιγμής”, τους μετρίως συντηρητικούς, τους πιο μορφωμένους και όσους έθεταν ως κορυφαία πολιτικά ζητήματα την ανεργία και την οικονομία γενικότερα.

Η νίκη του Cruz είναι σημαντική, ιδίως λόγω της φήμης της Άιοβα να “βγάζει πρόεδρο”. Σε μία χώρα όπου οι κοινωνικές και ιδεολογικές διαφορές βαθαίνουν και οι συντηρητικοί Αμερικανοί νιώθουν τις αξίες τους (παραδοσιακή οικογένεια, θρησκεία, περιορισμένο κράτος, ασφαλή σύνορα) να απειλούνται από τη δράση και τους νόμους που προωθούν οι Δημοκρατικοί και οι συν αυτοίς φιλελεύθεροι, ο Cruz αυτοπροβάλλεται ως ο μόνος που μπορεί να αναστρέψει την αριστερόστροφη πορεία της κοινωνίας και να γείρει την πλάστιγγα των “culture wars” ξανά στα δεξιά. Εικάζεται όμως ότι θα δυσκολευτεί να πρωτεύσει ξανά σε περιοχές λιγότερο συντηρητικές, εκτός του Νότου και χωρίς σημαντικό ευαγγελικό στοιχείο.

Ο Trump παρουσιάζεται ως η ενσάρκωση του αμερικανικού ονείρου, σαν επιτυχημένος επχιειρηματίας που είναι, και προωθεί ένα όραμα μιας ισχυρής, αυτοδύναμης και ανταγωνιστικής Αμερικής, που θα κάνει ξανά υπερήφανους τους πολίτες της (“make America great again”). Η σκληρή του σταση στο μεταναστευτικό και οι αμφιλεγόμνες δηλώσεις του για το τείχος στα μεξικανικά σύνορα και την απαγόρευση εισόδου μουσουλμάνων έχουν ξεσηκώσει κατακραυγή, αλλά του πιστώνεται ότι έβαλε ένα θέμα το οποίο επιμελώς διατηρείτο συσκοτισμένο, στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας. Είναι ο τυπικότερος εκπρόσωπος της παραδοσιακής λευκής ελίτ (WASP-White Anglo Saxon Protestant/Λευκός Αγγλοσάξονας Διαμαρτυρόμενος) στον προεκλογικό αγώνα και αυτό, σε συνδυασμό με τον ανένδοτο που έχει κηρύξει κατά της διανοητικής ηγεμονίας των φιλελευθέρων και του πολιτιστικού μαρξισμού, του δίνει “πόντους” στους φτωχούς και μικρομεσαίους λευκούς, οι οποίοι υποσκελίζονται εργασιακά από τους μετανάστες αλλά και ταπεινώνονται ιδεολογικά από τους Δημοκρατικούς (όπου οι θεωρίες white guilt και white privilege οργιάζουν). Η ισχυρή του απήχηση σε μη-δεξιούς θα αποτελέσει μεγάλο πλεονέκτημα σε άλλες κομβικές πολιτείες όπως η Φλόριδα, όπυο οι άνθρωποι αυτοί αποτελούν σημαντικό τμήμα της βάσης των Ρεπουμπλικανών.
Δεν πρέπει να ξεχνά κανείς όμως ότι ο Trump αποτελεί μία πολύ αμφιλεγόμενη φιγούρα, μία καθαρά προσωπική υποψηφιότητα χωρίς ερείσματα στους κομματικούς μηχανισμούς, ενώ η ταύτιση του με τους Δημοκρατικούς σε παλαιότερες εποχές προκαλεί δυσπιστία. Βασίζεται πάρα πολύ στη δυναμική της πρωτιάς και τις δημοσκοπικές επιτυχίες, και στο πεδίο αυτό η ήττα στην Άιοβα αποτελεί πλήγμα. Αν δεν επικρατήσει και στις επόμενες εκλογές του Νιου Χάμσαϊρ (όπου πάντως έχει πολύ μεγάλο δημοσκοπικό προβάδισμα), υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να αρχίσει η πτώση.

Δημοκρατικοί: απρόσμενη μονομαχία

Αντίθετα με την πλευρά των “ελεφάντων”, στο κόμμα των “γαϊδάρων” το σκηνικό συγκεντρώνεται σε δύο μόνο ανταγωνιστές, την Clinton και τον Sanders. Για πολλούς μήνες η Clinton, με τεράστια αναγνωρισιμότητα, ισχυρή θέση στον κομματικό μηχανισμό και μεγάλη εμεπιρία σε κυβερνητικά αξιώματα, προηγείτο άνετα και όλοι θεωρούσαν ότι, μετά την αποτυχημένη απόπειρα της το 2008, ήρθε η ώρα να πάρει το χρίσμα και να διεκδικήσει την προεδρία με αξιώσεις. Το τελευταίο διάστημα όμως, προς έκπληξη των πάντων, ο Sanders απογειώθηκε δημοσκοπικά και στις κάλπες αναμετρήθηκε μαζί της με αξιώσεις, κερδίζοντας μία ισοπαλία που για αυτόν είναι θρίαμβος. Αμέσως μετά οι δημοσκοπήσεις σε άλλες πολιτείες έδειξαν νέα άνοδο του, και αναμένεται να είναι ο νικητής της ερχόμενης εκλογικής μάχης του Νιου Χάμσαϊρ.

Η πρώην πρώτη κυρία είχε μεγαλύτερη απήχηση στις γυναίκες και τις μειονότητες, τους οικογενειάρχες και τους παραδοσιακούς ψηφοφόρους του κόμματος. Ο Sanders από την άλλη είχε την προτίμηση των αγάμων, των ανεξαρτήτων και των υπερ-φιλελευθέρων. Ο ριζοσπαστικός του λόγος κατά της οικονομικής ανισότητας και της ασυδοσίας του αμερικανικού καπιταλισμού συγκίνησε τα μεσαία και χαμηλά εισοδήματα, ενώ η Clinton προτίμησαν οι ανώτερες βαθμίδες. Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι η κατανομή των ψήφων ανά ηλικία. Αν η Clinton επικράτησε άνετα σε μεσήλικες και πρεσβυτέρους, στις νεώτερες ηλικίες καταποντίστηκε. Στις ηλικίες 17-29 ο Sanders πήρε 84% και στις 30-44 58%. Η δυναμική του στους νέους οφείλεται στο όραμα που προτείνει, μίας Αμερικής μετασχηματισμένης από τον άκρατο καπιταλισμό σε ένα κράτος σοσιαλδημοκρατικό, με αυξημένη κοινωνική μέριμνα και παροχές για όλους.

Ο Sanders έχει δεχθεί σφοδρά πυρά για το οικονομικό του πρόγραμμα, κατηγορούμενος ότι λαϊκίζει και ότι οι υποσχέσεις του για δωρεάν υγεία και δωρεάν τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι εξωπραγματικές. Σαν κοινωνία, οι ΗΠΑ έχουν έντονη παράδοση κατά της κρατικής παρέμβασης και η ύπαρξη ενός υποψηφίου που δηλώνει ευθαρσώς “democratic socialist” ενεργοποιεί ψυχροπολεμικά αντανακλαστικά. Οι υποσχέσεις όμως γαι κράτος πρόνοιας αλλά και εξαιρετικά φιλελεύθερη κοινωνική πολιτική (υπέρ των LGBT, των αμβλώσεων, αντιρατσισμός) ελκύουν σημαντικό κομμάτι του φιλελεύθερου κόσμου και ιδίως των νέων.
Η Clinton από την άλλη προωθείται ως μετριοπαθής και έμπειρη πολιτικός, με πολλά χρόνια προϋπηρεσίας στην Ουάσινγκτον. Έχει επενδύσει πολλά στο φύλο της για να συσπειρώσει τις γυναίκες, αφού αν κερδίσει μπορεί να γίνει η πρώτη γυναίκα πρόεδρος των ΗΠΑ. Η Clinton όμως είναι μάι πολύ αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Η θητεία της στο State Department συνοδεύτηκε από αποτυχέις και σκάνδαλα. Η ολιγωρία της στη διάσωση της αμερικανικής διπλωματικής αποστολής στη Βεγγάζη το 2012 με αποτέλεσμα το θάνατο του πρέσβη Stevens προκάλεσε κατακραυγή και σειρά εξεταστικών επιτροπών από το Κογκρέσσο, κάτι που έπληξε τη φήμη της. Το 2015 αποκαλύφθηκε ότι ως υπουργός Εξωτερικών χρησιμοποιούσε το προσωπικό της ηλεκτρονικό ταχυδρομείο για υπηρεσιακούς σκοπούς, εκθέτοντας σε κίνδυνο δεκάδες χιλιάδες απόρρητα μηνύματα. Η υπόθεση ερευνάται αυτήν τη στιγμή από το FBI. Η αντιπάθεια που συγκεντρώνει από μεγάλο μέρος Αμερικανών και η αναξιοπιστία που της προσέδωσαν τα δύο αυτά σκάνδαλα θεωρείται ότι ευνόησνα τη μετεωρική άνοδο του Sanders.

Αντί επιλόγου

Ο αγώνας για το κομματικό χρίσμα μόλις ξεκίνησε, και έχουμε άλλες 49 πολιτείες μπροστά μας. Η προεκλογική περίοδος μας επιφυλάσσει κι άλλες εκπλήξεις. Το μόνο σίγουρο είναι πως δεν θα χάσει το ενδιαφέρον της. Καθώς και στις δύο πλευρές οι ριζοσπάστες και οι ανανεωτικοί ανέρχονται και παίρνουν θέσεις, η αναμέτρηση ανάμεσα στους “κόκκινους” και τους “γαλάζιους” αναμένεται σφοδρή.