Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Σκέψεις Πάνω στη Βυζαντινή Εκκλησία

ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  Νέα Πολιτική 27-5-2015

Η σχέση Βυζαντίου και Ορθοδοξίας ήταν, πέρα από άρρηκτη, αμφίδρομη. Από τη μία, η Βυζαντινή αυτοκρατορία ήταν το προστατευμένο και με υψηλό πολιτιστικό επίπεδο περιβάλλον όπου διαμορφώθηκε και επικράτησε ο ελληνόφωνος χαλκηδόνιος χριστιανισμός, τον οποίο στήριξε, διέδωσε και ενστερνίστηκε περιπαθώς μέχρι τέλους. Από την άλλη, η Ορθοδοξία ήταν, μαζί με την ελληνική γλώσσα και τη ρωμαϊκή πολιτική, ένας από τους τρεις πυλώνες του βυζαντινού πολιτισμού. Από όλους αυτούς, εκείνη ήταν που είχε περισσότερο διαποτίσει την ψυχή των υπηκόων. Εκεί που η ρωμαϊκή κληρονομιά ξεθώριαζε και η αυτοκρατορική αρχή αμφισβητείτο, βασικό ενοποιητικό στοιχείο των λαών του Βυζαντίου ήταν η πίστη. Θεοφρούρητο το κράτος, υπό την Υπέρμαχο Στρατηγό και τον Παντοκράτορα, θεοστεφής ο βασιλέας και Νέο Ισραήλ οι Βυζαντινοί.

Πώς να μην ανθίσει ο Χριστιανισμός στη γη που γεννήθηκε; Εκεί έλαβαν χώρα τα περισσότερα ταξίδια των Αποστόλων, εκεί συστάθηκαν τέσσερα (Κωνσταντινούπολη, Αλεξάνδρεια, Αντιόχεια, Ιερουσαλήμ) από τα πέντε πατριαρχεία και εκεί συγκλήθηκαν οι οικουμενικές σύνοδοι.  Από την ελληνόφωνη Ρωμαϊκή Ανατολή προήλθαν οι περισσότεροι και λαμπρότεροι Πατέρες της Εκκλησίας. Το Βυζάντιο λοιπόν, αφού γέννησε την Ορθοδοξία, την προίκισε και μερίμνησε για τη διάδοση της από τα όρη τον Αίμο και τον Καύκασο ως τις απέραντες ρωσσικές στέπες. Η πίστη ήταν ο κυριότερος συνδετικός κρίκος μεταξύ των μελών της «βυζαντινής κοινοπολιτείας», των ανατολικών κρατών, εθνών και κοινοτήτων που έβλεπαν την Κωνσταντινούπολη ως πνευματικό, πολιτιστικό και συχνά πολιτικό κέντρο. Διασάλευση της Ορθοδοξίας σήμαινε απώλεια της εσωτερικής συνοχής και της εξωτερικής επιρροής, συνεπώς καταστροφή. Στο Βυζάντιο δεν υπήρχε Ιερά Εξέταση: ήταν οι κοσμικές δικαστικές και διωκτικές αρχές που, για την ασφάλεια του κράτους, έκριναν αν έπρεπε οι ετερόδοξοι να αντιμετωπισθούν με ποιμαντική βακτηρία ή ράβδο σιδηρά.
Στην υπανάπτυκτη και πολυδιασπασμένη μεσαιωνική Δύση η Καθολική Εκκλησία είχε ρόλο διαιτητή και προϊσταμένου των βασιλέων, ιδίως μετά την επικράτηση της επί του Γερμανού αυτοκράτορος στη «διαμάχη της περιβολής». Ταυτόχρονα ήλεγχε το σύνολο των δομών προνοίας, υγείας και εκπαίδευσης, ενώ κληρικοί στελέχωναν τις κρατικές υπηρεσίες.  Στη Βυζαντινή αυτοκρατορία τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Πρώτα απ’ όλα ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ποτέ δεν αξίωσε πρωτεία επί του αυτοκράτορος. Παρ’ ότι πατριάρχες εκμεταλλεύτηκαν κατά καιρούς απείρους ή αβούλους βασιλείς για να ασκήσουν πολιτική επιρροή, γενικά η Εκκλησία βρισκόταν υπό την κηδεμονία του στέμματος. Ήταν όμως αρκετά ισχυρή για να κατατροπώσει όλες τις δογματικές παρεμβάσεις του κράτους (Εικονομαχία κ.α.). Δεύτερον, η κοσμική εξουσία κάλυπτε σε μεγάλο βαθμό εκείνη τις μορφωτικές και προνοιακές ανάγκες του λαού, ήταν δε αυτάρκης γραφειοκράτες και αξιωματούχους. Το δίκτυο νοσοκομείων, ορφανοτροφείων και σχολείων της Εκκλησίας συμπλήρωνε, δεν υποκαθιστούσε το κράτος. Η ανώτατη εκπαίδευση ήταν κοσμική, αυτό όμως δεν εμπόδισε την Εκκλησία να προσφέρει στην αυτοκρατορία λαμπρούς επιστήμονες και φιλοσόφους, όπως ο Μέγας Φώτιος, ο Λέων ο Μαθηματικός, ο Ιωάννης Ξιφλίνος και άλλοι.
Στην ιστορία έχει επικρατήσει το δίπολο Εκκλησία και κοσμικότητα. Βλέπουμε στο δυτικό μεσαίωνα την Εκκλησία να επιβάλλεται επί των κρατών και να ελέγχει τα πάντα, και στη σύγχρονη εποχή να υποτάσσεται στο κράτος και η πίστη να περιθωριοποιείται χάριν της λογικής. Το Βυζάντιο μας προσφέρει μία τρίτη οδό. Μία Εκκλησία παράλληλη αλλά διακριτή από το κράτος, και ένας πολιτισμός στον οποίο η Αθήνα (λόγος) και Ιερουσαλήμ (Λόγος) συνταιριάζονται, δεν αντιπαρατίθενται.

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Ορθοδοξία, Καθολικισμός και Πόλεμος

ΙΕΡΟΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ
ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  Αντίβαρο 14-11-2017
Ο Ιησούς Χριστός έμεινε γνωστός μεταξύ άλλων για την ηπιότητα και πραότητα του.  Δίδασκε τους μαθητές του να απέχουν από τη βία, να μην εκδικούνται, να συγχωρούν, να μην ανταποδίδουν το κακό.  Είναι τα έργα της ειρήνης και της συμφιλίωσης που αρέσουν στο Θεό, και οι χριστιανοί οφείλουν να εργάζονται, τόσο στην προσωπική όσο και στη δημόσια ζωή, για την ομόνοια, την καλοσύνη και την ευσπλαχνία.  Όταν στη Γεσθημανή ο Πέτρος τραυμάτισε με το μαχαίρι του τον Μάλχο, έναν από το εβραϊκό πλήθος που είχε έρθει να συλλάβει το Χριστό, ο τελευταίος τον θεράπευσε και έλεγξε το μαθητή του «μάχαιραν έδωκας, μάχαιραν λάβης» (η φράση «όποιος σκοτώνει με ξίφος θα πεθάνει με ξίφος» επαναλαμβάνεται συχνά στην Παλαιά Διαθήκη).

Emile Durkheim: θρησκεία, ανομία, αυτοκτονία

ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  ΙΝΣΠΟΛ 17-9-2016 Προτού αναλυθεί το εάν η αποχριστιανοποίηση αποτελεί παράγοντα της κρίσης του δυτικού πολιτισμού, είναι σημαντικό να ερευνηθεί αν έχουν υπάρξει προειδοποιήσεις περί αυτού από διανοητές που έζησαν και στοχάστηκαν την περίοδο του εκείνη ξεκινούσε.  Η αξία των προειδοποιήσεων αυτών είναι ακόμη μεγαλύτερη, όταν εκφέρονται από ανθρώπους όχι οπαδούς της παλαιάς χριστιανικής τάξης πραγμάτων. Σχέσεις θρησκείας και κοινωνίας Ο Αιμίλιος Ντύρκεμ (Emile Durkheim, Γαλλία 1858-1917) συστηματοποίησε και ανέπτυξε την κοινωνιολογία και παράλληλα με τους περίπου συγχρόνους του Μαρξ και Βέμπερ την καθιέρωσε ως πλήρη επιστήμη.  Μεγάλο μέρος της δραστηριότητας και κοινωνιολογικής έρευνας του Ντύρκεμ προσανατολίστηκε στη μετάβαση από την προνεωτερικότητα τη νεωτερικότητα, και πως οι σύγχρονες κοινωνίες ανταποκρίνονται στην έκλειψη των ηθών και των δομών των παραδοσιακών προκατόχων τους.  Στα πλαίσια αυτά, η αποδυνάμωση της θρησκείας και η επίδραση της στην κοινωνική σταθερό…

Γαλλικές εκλογές: Φιγιόν, Λεπέν και στο βάθος... Βανδέα

ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  Νέα Πολιτική 30-11-2016

Δεν θα μπορούσαμε να ζούμε σε πιο ενδιαφέροντες καιρούς.  Για όσους ασχολούνται με την πολιτική επιστήμη, το 2016 είναι ένας θησαυρός ανατροπών, συνταρακτικών γεγονότων και ραγδαίων ανακατατάξεων.  Μετά την επικράτηση του Francois Fillon στις εσωκομματικές εκλογές της γαλλικής κεντροδεξιάς, πλέον είναι επίσημο [1].  Την προεδρία της Γαλλίας, της πατρίδας του Διαφωτισμού, της ριζοσπαστικότητας και της εκκοσμίκευσης, διεκδικεί αφ’ ενός μία ακροδεξιά εθνικίστρια και αφ’ ετέρου ένας ρωμαιοκαθολικός δεξιός υπερσυντηρητικός από την ευρύτερη περιφέρεια της… Βανδέας.  Ξαφνικά η Le Pen απειλείται από τα δεξιά, με τις λοιπές πολιτικές δυνάμεις της Γαλλίας να κοιτούν αμήχανα, προσπαθώντας να δουν ποιος υποψήφιος θα είναι το «μη χείρον».