Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Μέσα από την Τέχνη θα νικήσω το Μηδέν



ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΘΑ ΝΙΚΗΣΩ ΤΟ ΜΗΔΕΝ

(ή "Τέχνης Παραλήρημα')

Του Μάριου Νοβακόπουλου

Ζούμε σε μία εποχή ζωντανή, πολύ ζωντανή.  Εποχή πολύχρωμη, με τεράστια ποικιλία σε κάθε τομέα ανθρώπινης δραστηριότητας.  Και μέσα σε αυτό φυσικά είναι και η τέχνη.

Είναι όμως και εποχή ταυτοχρόνως αφόρητα γκρίζα:  χαώδης μέσα στο μέγεθος και την ασυνταξία της, αποπνικτική μέσα στο ευτελές και το εφήμερο που δοξάζει, χυδαία στην αισθητική και ηθική ευτέλεια.  Εποχή που παίρνει τον άνθρωπο και τον διαστρέφει-τον τραβάει και τον ξεμεριάζει-μέσα στον ατομισμό, τη μαζοποίηση και την αποξένωση.  Και η τέχνη της λοιπόν, με εξαιρέσεις, ακολουθεί αυτό το μοτίβο:  του εφημέρου, του χρησιμοθηρικού, του ευτελούς, αυτού που αποσκοπεί στη γρήγορη, παροξυστική και παροδική συγκίνηση.


Η τάση αυτή συνήθως δεν είναι ικανή να κορέσει τη δίψα του ανθρώπου για τέχνη.  Τέχνη που με τρόπο σεμνό και δωρικό συνεγείρει σκέψεις και πάθη, που μέσα στην εκλέπτυνση της ωθεί την τελειότητα της ανθρώπινης προσπάθειας ή που στον αυθορμητισμό της αντανακλώνται γυμνά και καθαρά τα συναισθήματα.  Υπάρχει η τέχνη η λόγια, η ανώτερη, η «του σαλονιού», αυτή που φτιάχνει ο έμπειρος δεξιοτέχνης.  Είναι και η τέχνη η λαϊκή, βγαλμένη από την καθημερινή παράδοση της κοινωνίας.  Σήμερα, η πρώτη πάσχει (ίσως διότι έβαλε στα σαλόνια ό,τι ταπεινότερο βρήκε στα… αλώνια) και η δεύτερη είναι επισήμως νεκρή.

Η τέχνη-σε αυτήν βάζω και τη μουσική μέσα- έχει δεχθεί άπειρες αναλύσεις και ορισμούς από ανθρώπους ειδήμονες, με υψηλό κριτήριο και μεγάλη πείρα στο μετερίζι της.
  Όπως το βλέπω εγώ, η Τέχνη (με κεφαλαίο, προσωποποιημένη και υψωμένη, σα θεά) είναι το όχημα της ομορφιάς και της ανύψωσης στη ζωή.  Είναι ο τρόπος για να πάρεις τα συναισθήματα και να τα πυρπολήσεις, να πάρεις τη στιγμή και να την κάνεις αιωνιότητα, να σηκώσεις τον άνθρωπο από τη Γη στον ουρανό.  Χιλιοειπωμένες κοινοτυπίες;  Ίσως!  Καθώς όμως για τον καθένα τέχνη είναι κάτι το διαφορετικό, από περιγραφές, δόξα Τω Θεώ, δεν θα ξεμείνουμε ποτέ!

Η τέχνη αποτυπώνει το Ωραίο.  Πάνω στον καμβά και το μάρμαρο ο μάστορας σχηματίζει το ιδανικό (γενικά ή για τα δικά του μάτια), την εικόνα που προκαλεί θαυμασμό και δέος.  Είναι φύση νεκρή (ένα νυσταγμένο ηλιοβασίλεμα, ένα λουλούδι στο βάζο, ένας δωρικός κίωνας), είναι δράση, είναι άνθρωποι (η αθωότητα του παιδιού, το μειδίαμα του  άρχοντα και το κάτασπρο κορμί της ερωμένης), δεν έχει σημασία.

Η τέχνη προβάλλει το Αγαθό.  Το εμβατήριο της νίκης και το γιορτινό τραγούδι του γάμου, το άγαλμα του ήρωα και οι ζωντανές ζωγραφιές του επαναστάτη και του ηγέτη δίνουν σχήμα, μορφή και ήχο σε ιδανικά, στις αξίες που φωτίζουν τον πολιτισμό.

Η τέχνη αγκαλιάζει το Ιερό.  Ανυψωτική η τέχνη, η σύνδεση του ανθρωπίνου με το υπερβατικό η αποστολή της πνευματικότητας, οι δύο έρχονται και δένουν άψογα.  Το μεταφυσικό μυστήριο, η έκσταση, η αγωνία και η ταπείνωση γίνονται απτά ή ακροάσιμα.  Η μεγαλειώδης αρχιτεκτονική που σε κάνει να συνειδητοποιήσεις πόσο μικρός είσαι μέσα στο σύμπαν, η ζωηρή εικονογραφία των θείων ιστοριών που δραματοποιούν το Μήνυμα, η γλυκιά μορφή του Αγίου ή του Σωτήρος, η βαριά επισημότητα και σχεδόν υπερφυσική χροιά του γρηγοριανού μέλους ή του βυζαντινού ψαλμού, όλα είναι από τα ομορφότερα μέσα του ανθρώπου στην προσπάθεια να συλλάβει (φευγαλέα και ψηλαφητά, με τα ακροδάκτυλα και την άκρη του ματιού του) το Ιερό, που κλείνει βέβαια μέσα του και το Αγαθό και το Ωραίο.

Η τέχνη καταγγέλλει το Κακό.  Μοιρολόγια και θρηνητικές μελωδίες δίνουν διέξοδο στον ανθρώπινο πόνο και την απόγνωση για το άδικο και το παράλογο της ζωής.  Τραγούδια διαμαρτυρίας, πίνακες που «φωτογραφίζουν» και παραδίδουν στην αιώνια αισχύνη της Ιστορίας ανοσιουργήματα και εγκλήματα.  Ο πόνος, η δυστυχία και ο θυμός είναι λένε από τα καλύτερα «λιπάσματα» πάνω στα οποία ανθίζει η τέχνη.

Και η λίστα συνεχίζεται.  Η τέχνη μας συνοδεύει στις ενάρετες και πονηρές μας σκέψεις, στην αγάπη, τη ζήλεια, το σεξ και το μεθύσι, στη σωφροσύνη και την παράνοια, στην άκρα σοβαρότητα και το πιο τρελό πείραγμα.  Αν είναι τέχνη αυθεντική, πηγαία και με εσωτερική αξίωση αριστείας, μιλάμε για απογείωση της ανθρώπινης ύπαρξης.


Αλλά όσο περνάει ο καιρός τόσο η τέχνη σπανίζει.  Διότι ο κόσμος μας είναι πολύχρωμος.  Η πολυχρωμία δεν είναι αυτή ενός ανθισμένου δάσους την άνοιξη ή ενός υφάλου στην ακμή του, φυσική και αρμονική.  Περισσότερο μοιάζει με μάζα που μεθυσμένη και αφιονισμένη καρναβαλίζει, ενώ ο αοιδός παραπονιάρικα τραγουδάει «μπήκαν στην πόλη οι οχτροί»….

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Ορθοδοξία, Καθολικισμός και Πόλεμος

ΙΕΡΟΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ
ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  Αντίβαρο 14-11-2017
Ο Ιησούς Χριστός έμεινε γνωστός μεταξύ άλλων για την ηπιότητα και πραότητα του.  Δίδασκε τους μαθητές του να απέχουν από τη βία, να μην εκδικούνται, να συγχωρούν, να μην ανταποδίδουν το κακό.  Είναι τα έργα της ειρήνης και της συμφιλίωσης που αρέσουν στο Θεό, και οι χριστιανοί οφείλουν να εργάζονται, τόσο στην προσωπική όσο και στη δημόσια ζωή, για την ομόνοια, την καλοσύνη και την ευσπλαχνία.  Όταν στη Γεσθημανή ο Πέτρος τραυμάτισε με το μαχαίρι του τον Μάλχο, έναν από το εβραϊκό πλήθος που είχε έρθει να συλλάβει το Χριστό, ο τελευταίος τον θεράπευσε και έλεγξε το μαθητή του «μάχαιραν έδωκας, μάχαιραν λάβης» (η φράση «όποιος σκοτώνει με ξίφος θα πεθάνει με ξίφος» επαναλαμβάνεται συχνά στην Παλαιά Διαθήκη).

Emile Durkheim: θρησκεία, ανομία, αυτοκτονία

ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  ΙΝΣΠΟΛ 17-9-2016 Προτού αναλυθεί το εάν η αποχριστιανοποίηση αποτελεί παράγοντα της κρίσης του δυτικού πολιτισμού, είναι σημαντικό να ερευνηθεί αν έχουν υπάρξει προειδοποιήσεις περί αυτού από διανοητές που έζησαν και στοχάστηκαν την περίοδο του εκείνη ξεκινούσε.  Η αξία των προειδοποιήσεων αυτών είναι ακόμη μεγαλύτερη, όταν εκφέρονται από ανθρώπους όχι οπαδούς της παλαιάς χριστιανικής τάξης πραγμάτων. Σχέσεις θρησκείας και κοινωνίας Ο Αιμίλιος Ντύρκεμ (Emile Durkheim, Γαλλία 1858-1917) συστηματοποίησε και ανέπτυξε την κοινωνιολογία και παράλληλα με τους περίπου συγχρόνους του Μαρξ και Βέμπερ την καθιέρωσε ως πλήρη επιστήμη.  Μεγάλο μέρος της δραστηριότητας και κοινωνιολογικής έρευνας του Ντύρκεμ προσανατολίστηκε στη μετάβαση από την προνεωτερικότητα τη νεωτερικότητα, και πως οι σύγχρονες κοινωνίες ανταποκρίνονται στην έκλειψη των ηθών και των δομών των παραδοσιακών προκατόχων τους.  Στα πλαίσια αυτά, η αποδυνάμωση της θρησκείας και η επίδραση της στην κοινωνική σταθερό…

Γαλλικές εκλογές: Φιγιόν, Λεπέν και στο βάθος... Βανδέα

ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  Νέα Πολιτική 30-11-2016

Δεν θα μπορούσαμε να ζούμε σε πιο ενδιαφέροντες καιρούς.  Για όσους ασχολούνται με την πολιτική επιστήμη, το 2016 είναι ένας θησαυρός ανατροπών, συνταρακτικών γεγονότων και ραγδαίων ανακατατάξεων.  Μετά την επικράτηση του Francois Fillon στις εσωκομματικές εκλογές της γαλλικής κεντροδεξιάς, πλέον είναι επίσημο [1].  Την προεδρία της Γαλλίας, της πατρίδας του Διαφωτισμού, της ριζοσπαστικότητας και της εκκοσμίκευσης, διεκδικεί αφ’ ενός μία ακροδεξιά εθνικίστρια και αφ’ ετέρου ένας ρωμαιοκαθολικός δεξιός υπερσυντηρητικός από την ευρύτερη περιφέρεια της… Βανδέας.  Ξαφνικά η Le Pen απειλείται από τα δεξιά, με τις λοιπές πολιτικές δυνάμεις της Γαλλίας να κοιτούν αμήχανα, προσπαθώντας να δουν ποιος υποψήφιος θα είναι το «μη χείρον».